Welke Deense musea vertellen het verhaal van Denemarken? Van de Vikingen tot en met de moderne tijd, we tippen de musea die je echt wil bezoeken tijdens je volgende vakantie in Denemarken.
Coverfoto: Skagens Kunstmuseer
Musea in Denemarken die je terug in de tijd brengen
Het verhaal van Denemarken begint bij de voorbije ijstijden waar de natuur een laatste hand legt aan het Deense landschap zoals we dat nu kennen. Dat wil zeggen: vele eilanden, binnenzeeën, fjorden en binnenlanden met lage heuvels. Het GeoCenter (website) bij de kliffen van het eiland Møn vertelt deze kant van het verhaal van Denemarken.
De vroegste Denen
Op menselijk vlak begint het verhaal van Denemarken bij de jagers en verzamelaars die na de laatste ijstijd in Noordwest-Europa leefden. Het waren deze volken die mede door migratiestromen van buiten Europa langzaam op landbouw overgingen en technisch steeds geavanceerder werden. Denk maar eens aan de hunebedden, die ook in Denemarken zijn teruggevonden. In het Nationaal Museum (website) in Kopenhagen vind je tal van archeologische vondsten uit prehistorisch Denemarken. De bekendste is de Huldremosevrouw. Net als haar tijdgenoot, het Drentse meisje van Yde, is deze vrouw teruggevonden als veenlijk. Zoals het een nationaal museum betaamt, kun je er voor alle tijdvakken van de Deense geschiedenis terecht.
Het is goed om te weten dat periodes als de bronstijd (ca. 1700-500 v.Chr.) en ijzertijd (ca. 500 v.Chr. – 800 n.Chr.) voor elk deel van Europa verschillen. In België en Nederland onder de rivieren eindigt de ijzertijd al door de komst van de Romeinen, terwijl Denemarken officieel een ijzertijd kent tot ergens in de Vikingtijd. Zowel de bronstijd als de ijzertijd rekenen we tot de prehistorie van een gebied, omdat schriftelijke verslaglegging ontbreekt.
Musea over de brons- en ijzertijd in Denemarken
Het Moesgaard-museum (website) bij Aarhus is een modern en interactief museum dat verschillende perioden van de Deense prehistorie belicht. Veel van de historische kennis komt van opgegraven nederzettingen en grafheuvels. Vikingmuseum Lindholm Høje (website) bij Aalborg is te vinden op een plek waar een grote Vikingbegraafplaats is gevonden. Het museum geeft een goed beeld van de Deense ijzertijd.
Sagnlandet Lejre (website) is een openluchtmuseum waar je het dagelijks leven van de prehistorie tot en met de Vikingtijd kunt ervaren door middel van reconstructies en interactieve tentoonstellingen. Het park is perfect voor het hele gezin. Lejre was ooit het machtscentrum van de eerste Deense koningen. Het is dan ook niet gek dat in de omgeving vele belangrijke opgravingen zijn gedaan.
Tip! Denemarken heeft niet zoiets als een klassieke oudheid gekend. Toch kun je bij Ny Carlsberg Glyptotek (website) veel over deze periode elders in Europa leren.
Musea in Denemarken over Vikingen
Een van de hoofdattracties van Sagnlandet Lejre is overigens de koningshal, het grootste Vikinglanghuis van Denemarken. De Vikingtijd (793-1066 n.Chr.) is ongetwijfeld de bekendste periode van de Deense geschiedenis. De Vikingen waren zeevaarders, handelaren en krijgers die hun invloed verspreidden over heel Europa, en zelfs over Amerika.
In Roskilde, bij het Vikingschipmuseum (website), kun je vijf originele Vikingschepen bewonderen. Deze zijn opgegraven uit Roskildefjord. Het museum biedt inzicht in de maritieme cultuur van de Vikingen. Dat Denemarken een maritieme cultuur had en nog steeds heeft, is niet zo gek. Je vindt in Denemarken geen plek waar de afstand tot de zee groter is dan 45 kilometer. De grond is bovendien vruchtbaar en geschikt voor akkerbouw, wat het land ideaal maakte voor de Vikingen.
Kongernes Jelling (website) is een werelderfgoedlocatie en een museum. Het herbergt beroemde runenstenen en twee grafheuvels. Een daarvan is van Gorm de Oude, de vader van de beroemde Harald Blauwtand. Het bezoekerscentrum geeft goed inzicht in het Deense Vikingtijdperk.
In het artikel ‘Vikingdorpen in Denemarken‘ lees je meer over waar in Denemarken je fysiek met het Vikingverleden in aanraking komt. Een van de bekendste Vikingdorpen is Ribe Vikingecenter (website) in Zuid-Jutland.
De late middeleeuwen en renaissance
Gedurende de middeleeuwen zien we belangrijke innovaties in de landbouw met veel grotere opbrengsten tot gevolg. De ijzeren ploeg doet zijn intrede en graan kan voortaan tweemaal per jaar ingezaaid worden, wat de kans op honger verkleinde. Het hielp zeker ook mee dat het klimaat tijdens de middeleeuwen redelijk warm was.
Langzaamaan zien we een middeleeuwse wereld ontstaan zoals die bij de meesten van ons tot de verbeelding spreekt. Kerken werden steeds vaker van steen gebouwd en er ontstonden steden en kastelen. Koningen kregen meer macht en de adel die onder hen stond groeide in aanzien en aantal. Een belangrijk machtscentrum in de middeleeuwen was de plaats Nyborg op het eiland Funen. Hier vind je ook een van de oudste kastelen van Denemarken. Nyborg Slott (website) is zeker een bezoek waard als je meer over de Deense middeleeuwen wil weten.
Aan het einde van de middeleeuwen werd ook kasteel Kronborg (website) bekend. Dit kasteel is vandaag de dag te bezoeken bij het stadje Helsingør. Deense koningen verdienden veel geld met de zogenaamde Sonttol. Passerende handelsschepen moesten met de kanonnen van Kronborg op zich gericht tol betalen om van de Noordzee naar de Oostzee te kunnen varen, en vice versa.
De Deense Reformatie in de 16e eeuw bracht aanzienlijke veranderingen, waarbij het land overging van het katholicisme op het lutheranisme. Dit leidde bijvoorbeeld tot confiscatie van veel kerkelijke bezittingen. De Deense koningen kregen daardoor drie keer zoveel land in eigen bezit. Tijdens de renaissance en de daaropvolgende barokperiode beleefde Denemarken een culturele bloei. Dat is zeker zichtbaar in de architectuur en kunst van die tijd. Kastelen als Egeskov (website) en Frederiksborg (website) dateren uit deze periode.
Een koloniale grootmacht
Politiek gezien ging het niet zo goed met Denemarken. Het land kende in de 16e en 17e eeuw veel zwakke koningen en gebieden als Skåne en Halland gingen aan het militair sterkere Zweden verloren. De rol van Denemarken op het internationale toneel marginaliseerde richting de moderne tijd steeds verder. Dat neemt niet weg dat Denemarken dankzij de zeevarende traditie een koloniale macht werd en voor een deel bleef.
In de 17e en 18e eeuw breidde Denemarken zijn koloniale macht uit met handelsposten en koloniën in de Caraïben, Afrika en India (Tranquebar). Deze gebieden waren belangrijk voor de handel in suiker, goud en specerijen, en speelden een rol in de slavenhandel. Daarnaast beheerste Denemarken ook Noorwegen, de Faeröer, IJsland en Groenland. Meer over deze geschiedenis vind je in Nordatlantens Brygge (website) in Kopenhagen. Denemarken is al een zeevarende macht vanaf de Vikingtijd, meer over die geschiedenis vind je in Helsingør bij het Maritiem Museum (website).
Musea van Denemarken over de 19e eeuw
Denemarken en andere Scandinavische landen hebben tijdens de 19e eeuw een opmerkelijke culturele opleving. Denk maar eens aan bekende Noren als schilder Munch, componist Grieg en toneelschrijver Ibsen. In Denemarken spreken verhalenschrijver Hans Christian Andersen en filosoof Søren Kierkegaard tot de verbeelding. In Odense kun je terecht om alles over het leven van Andersen te leren, en wel in het modern-ingerichte museum H.C. Andersens Hus (website). Kierkegaard geniet geen eigen museum, maar komt geregeld onder de aandacht in meerdere musea in Kopenhagen. Købehavns Museum (website) had in het verleden tijdelijke exposities en heeft ook voormalige bezittingen van Kierkegaard in de vaste collectie.
Het bekendste, grootste en leukste museum over het Denemarken van voor de industrialisatie vind je in Jutland. Den Gamle By (website) trekt jaarlijks vele bezoekers naar de levendige stad Århus. Het nieuwste deel van Den Gamle By gaat over Denemarken in de moderne tijd. De roaring twenties en de jaren zeventig komen hier aan bod.
Denemarken en de industrialisatie
De industrialisatie in Denemarken transformeerde het land in de 19e en vroege 20e eeuw van een agrarische samenleving naar een geïndustrialiseerde natie. Dit proces bracht net als elders aanzienlijke technologische vooruitgang en sociale veranderingen met zich mee. Het Industrimuseet (website) in Horsens biedt een fascinerend inzicht in deze periode met uitgebreide tentoonstellingen over fabrieken, machines en arbeiderswoningen. Danmarks Tekniske Museum (website) in Helsingør toont de technologische en industriële vooruitgang van het land, inclusief oude machines en voertuigen. Het Arbejdermuseet (website) in Kopenhagen belicht het leven van arbeiders tijdens de industrialisatie en de ontwikkeling van de arbeidersbeweging in Denemarken. Het Struer-museum (website) is onder andere gewijd aan het beroemde Deense designermerk Bang & Olufsen. Dit museum in Noord-Jutland geeft je een inkijk in de geschiedenis van de elektronica-industrie.
Denemarken gooide en gooit internationaal hoge ogen met hun designtraditie. Een combinatie van innovatie, vakmanschap en slimme marketing zorgen ervoor dat bijna iedereen in het Westen wel een Deens meubelstuk in huis heeft, om maar eens iets te noemen. In Kopenhagen is het Designmuseum (website) een aanrader als je hier meer van wil weten.
Helemaal in het noordelijkste puntje van Denemarken ligt Skagen. In deze inspirerende omgeving verzamelde zich een groep schilders in de late 19e en vroege 20e eeuw. Zij stonden meer met hun rug naar de industrialisatie. Hun succes was onder andere te danken aan het unieke licht en het idyllische vissersleven. Skagens Museum (website) vertelt het verhaal van de Skagenschilders en is zeker een bezoek waard als je houdt van impressionistische schilderkunst.
Denemarken en de Tweede Wereldoorlog
Met operatie Weserübung werden Denemarken en Noorwegen op 9 april 1940 door de nazi’s in de Tweede Wereldoorlog geslingerd. Zweden wist met hangen en wurgen neutraal te blijven. In eerste instantie wisten de Denen de Duitsers te paaien en daardoor verregaande autonomie te behouden. Zo bleef de Deense regering in de eerste oorlogsjaren zitten. Uiteindelijk groeide het georganiseerde verzet en raakte Denemarken steeds meer met de Duitsers in conflict. Het letterlijk ondergrondse Frihedsmuseet (website) in Kopenhagen is specifiek gewijd aan de Deense verzetsbeweging. Denemarken werd uiteindelijk tegelijk met Nederland bevrijd.
Het in de Oostzee gelegen eiland Bornholm was een uitzondering. Het Rode Leger van Stalin nam het eiland met veel verwoesting in. Ook de bezetting van het eiland daarna was voor de lokale bevolking geen pretje. Meer daarover leer je in Bornholms Museet (website).
Aan de westkust bij Esbjerg bevindt zich het Tirpitz-museum (website). Dit bijzondere halfondergrondse gebouw is ontworpen door de beroemde Deense architect Bjarke Ingels. Het museum gaat over de Tweede Wereldoorlog met speciale aandacht over de Atlantikwall.
Tip! Mocht je niet willen wachten tot je in Denemarken bent, elders op onze website vind je een artikel over Denemarken in de Tweede Wereldoorlog.
Musea over het moderne Denemarken
Moderne kunst speelt een cruciale rol in het vertellen van het verhaal van een land. Vaak is kunst activistisch en vind je maatschappelijke thema’s terug in de kunstwerken. Denk aan nationale identiteit, sociale kwesties en de relatie van een samenleving met de natuur. Het Louisiana Museum of Modern Art (website) in Humlebæk is een van de belangrijkste musea voor moderne kunst in Denemarken. Het biedt een indrukwekkende collectie van internationale en Deense kunstwerken en ligt prachtig aan de kust met uitzicht op de Sont, waar ooit de schepen voeren en tol betaalden.
In Kopenhagen is het Statens Museum for Kunst (website) gevestigd, waar je een uitgebreide collectie van zowel klassieke als moderne kunst kunt bekijken. Het ARoS (website) in Århus staat bekend om zijn iconische regenboogpanorama en biedt een uitgebreide collectie van moderne en hedendaagse kunst, inclusief interactieve installaties en tentoonstellingen. Tot slot mag ook het Trapholt-museum (website) voor moderne kunst in Kolding niet missen.
Dit was het verhaal van Denemarken, of in elk geval een glimp ervan. Denemarken kent nog veel meer leuke musea en dit was nog niet eens het topje van de ijsberg. Hopelijk geeft het je wel een mooie introductie in de Deense geschiedenis en cultuur. En wie weet, kun je je kennis uitbreiden bij een museumbezoek tijdens je volgende vakantie.
Denemarken is meer dan alleen musea
Natuurlijk ontdek je Denemarken op veel meer manieren dan alleen via de musea. Laat je culinair in de watten leggen, bezoek Legoland met je gezin, geniet van de natuur, ga zelf uit varen of eilandhop van camping naar camping. In dit artikel lees je meer over de Scandinavische architectuur, waarbinnen Denemarken erg prominent is. Op It’s Scandinavian ontdek je wat je nog meer kunt doen in dit onwijs leuke land.
We hebben twee leuke reisideeën voor je roadtrip door Denemarken. Ontdek waar H.C. Andersen inspiratie opdeed en bezoek de bakermat van lego.
Met deze gratis stadswandeling door Kopenhagen start je bij Tivoli Gardens en loop je via Christiansborg, Christiania naar Nyhavn. GPX incl.
Op zoek naar een top 10 bezienswaardigheden in Kopenhagen? Van Glyptoteket tot aan plekken met modern Deens design, hier lees je het!
Jutland is het Scandinavië dicht bij huis en dit deel van Denemarken zit boordevol leuke bezienswaardigheden en activiteiten.