Wie aan Zweden denkt, denkt vaak aan bossen, meren en de vele rode huizen. De kenmerkende kleur heeft zelfs een naam: faluröd. Waarom hebben zoveel Zweedse huizen juist deze volle rode kleur?
Coverfoto: Långholmens koloniträdgårdar, Stockholm
Waarom schilderen de Zweden hun huizen met rode verf?
Het korte antwoord: er was van oudsher veel rood restmateriaal beschikbaar, afkomstig uit de beroemde kopermijn van Falun. De goedkope verfstof beschermde houten gevels tegen het ruige Scandinavische klimaat en gaf eenvoudige huizen een warme uitstraling, zonder voor dure bakstenen te kiezen.
Hoe kwamen de Zweden aan hun rode huizen?
Voor een diepgaander antwoord moeten we terug in de geschiedenis, en wel naar de middeleeuwen. In de provincie Dalarna werd toen al koper gewonnen bij de mijn van Falun (Zweeds: Falu Gruva). Archeologen denken dat dit in de Vikingtijd al gebeurde. Bij deze zogenaamde ‘Grote Koperberg’ was kopererts in overvloed. In de 17e eeuw groeide Falun en het omringende Bergslagen uit tot een van de belangrijkste industriegebieden van Europa. Alles draaide eeuwenlang om koper, ijzer en hout. Het was een belangrijke motor in de modernisering van Zweden. In het midden van de 17e eeuw kwam zelfs twee derde van al het Europese koper uit Falun. Het koper werd gebruikt voor munten, daken en kanonnen.
Het verhaal van de bok Kare
De kopermijn van Falun duikt ook op in Nils Holgerssons wonderbare reis van schrijfster Selma Lagerlöf. Hier wordt de sage van de bok Kare verteld. De boer vroeg zich af waar Kare zijn rode hoorns vandaan had en ontdekte zo de rode kopererts waarlangs de bok elke dag zijn hoorns schuurde. De reuzendochter die de berg bewaakte, doodde Kare en richtte haar woede tot de boer. Die overtuigde haar om hem te sparen. Immers had Kare haar koperberg ontdekt en niet hij. Zo geschiedde en de boer begon voorzichtig met het ontginnen van de berg die Zweden nog veel welvaart zou opleveren.
Hoe Falurode verf ons romantische beeld voedde
Waar komt die rode verf nu precies vandaan? Bij de koperwinning in Falun bleven mineraalrijke restproducten achter. Hieruit ontstond de zogenoemde ‘Falu rödfärg‘, oftewel: rode verf van Falun. Aanvankelijk werd de verf vooral gebruikt op kerken, herenhuizen en gebouwen van rijke families. De rode kleur moest lijken op die van de dure bakstenen van renaissancegebouwen. Deze zag je natuurlijk in Italië terug, maar ook in Noord-Europa. Denk maar aan Nederlandse steden uit de Gouden Eeuw en veel Hanzensteden langs de Oostzee.
De verf bleek bovendien goed bestand tegen het Scandinavische klimaat. Ze hielp houten gevels beschermen tegen vocht en verwering. Daardoor werd Falu rödfärg vanaf de 18e eeuw steeds populairder op boerderijen en huizen op het platteland. Negentiende-eeuwse kunstenaars als Carl Larsson versterkten dat beeld. Hun schilderijen van het platteland van Zweden, met rode houten huizen, witte kozijnen en landelijke interieurs, werden internationaal bekend. Ze droegen bij aan de Zweedse nationale identiteit en het romantische beeld van het Zweedse plattelandsleven.
Falurode verf vandaag de dag
In en rond de oude kopermijn van Falun wordt nog steeds rood pigment gewonnen. Veel rode huizen in Zweden worden nog steeds met verf uit Falun geschilderd, hoewel er tegenwoordig ook goedkopere rode verf van elders gebruikt wordt. Het historische mijngebied van Falun staat inmiddels op de werelderfgoedlijst van UNESCO en trekt jaarlijks veel bezoekers. Op het terrein vind je onder meer een mijnmuseum, historische gebouwen, heerlijke traditionele gebakjes en rondleidingen onder de grond.
Zijn de meeste huizen in Zweden rood?
De meeste huizen in Zweden zijn niet rood. Je komt ook gele, witte en groene houten huizen tegen. Vooral in steden zie je vaker lichte gevels of houten woningen in andere kleuren.
Gele huizen waren lange tijd populair bij rijkere inwoners, omdat de kleur moest lijken op zandstenen gebouwen uit Zuid-Europa. Witte huizen zie je veel aan de westkust, terwijl zwarte en donkergrijze houten huizen tegenwoordig populair zijn binnen de moderne Scandinavische architectuur.
Waar zie je de meeste rode huizen in Zweden?
Rode huizen kom je in bijna heel Zweden tegen, maar sommige regio’s staan er extra bekend om. Vooral in de provincie Dalarna zie je veel traditionele rode houten huizen. Dat is niet verrassend, want hier ligt ook Falun, de stad waar de beroemde Falu rödfärg vandaan komt. Ook de regio Småland en de provincie Värmland spreken tot de verbeelding. In deze bosrijke regio’s wordt en werd veel met hout gebouwd en groeiden rode boerderijen uit tot een herkenbaar onderdeel van het landschap.
Dat geldt ook voor de regio Hälsingland, in Midden-Zweden. Hier zie je veel traditionele rode houten gebouwen. De rijk versierde boerderijen van Hälsingland staan zelfs op de werelderfgoedlijst van UNESCO. Je ziet falurode huizen ook veel in de Zweedse archipels. Tussen het water, de rotsen en de bossen steken de rode gevels sterk af tegen het landschap. Ook over de grens, in Finland en Noorwegen, worden veel houten huizen falurood geverfd.
Plaatsen in Zweden met veel rode huizen
Zijn er specifieke plekken en plaatsen waar je veel rode huizen terugziet? Zeker, in Dalarna ligt bijvoorbeeld het dorp Sundborn. Kunstenaar Carl Larsson komt hiervandaan. Ook Tällberg staat in deze regio bekend om zijn rode houten huizen. Helemaal in het noorden van Zweden, nabij Luleå, ligt Gammelstads kyrkstad. Dit is een historisch kerkstadje met honderden rode houten gebouwen. Het staat op de werelderfgoedlijst van UNESCO. In het zuiden van Zweden is het openluchtmuseum Gamla Linköping een aanrader. In deze vrij toegankelijke historische wijk wandel je langs traditionele rode houten huizen, oude winkeltjes en Zweedse straatjes uit vroegere tijden. Als je in Stockholm bent, dan vind je daar in de archipel ook veel rode huizen.
Meer tips voor je reis naar Zweden
Op deze website lees je niet alleen over de rode houten huizen in Zweden, maar over nog veel meer bijzondere kenmerken van dit deel van Scandinavië. Denk aan de natuurparken, de meren en de vele eilanden. We bespreken ook welke reisgidsen handig zijn. Veel plezier!
Het wemelt van de mooie plaatsen aan de westkust van Zweden. Er liggen kleurrijke vissersdorpen, stille eilanden en unieke natuurgebieden.
Ben je op zoek naar een leuke camping in Zuid-Zweden? Van kleine, rustige campings tot de wat grotere met zwemfaciliteiten.
De regio Österlen in Zweden is een geliefde vakantiebestemming. Ontdek de natuur van Stenshuvud of bezoek antiekwinkels en kunstateliers.
Je kunt in Göteborg uit ontzettend veel bezienswaardigheden en leuke activiteiten kiezen tijdens een citytrip of rondreis door Zweden.