De kopermijn van Falun (Zweeds: Falu Gruva) was eeuwenlang een grote koperleverancier in Europa. Tweederde van al het koper in de 17e eeuw kwam uit Falun. Anno nu is het ‘Mijngebied van de Grote Koperberg’ een gewilde attractie.
Coverfoto: It’s Scandinavian, Stora Stöten (Falu Gruva)
Eeuwenlang vormden de kopermijn van Falun en de omringende regio Bergslagen het economische hart van Zweden. Falun ligt in de provincie Dalarna. Net zoals de Staatsmijnen een belangrijk deel van de Nederlandse geschiedenis vertellen, laat Falu Gruva zien hoe koperwinning Zweden hielp uitgroeien tot een 17e-eeuwse grootmacht.
Behalve dat de kopermijn ontzettend belangrijk was voor Zweden, oogt het hele mijncomplex esthetisch aantrekkelijk. Ook als je niet van geschiedenis houdt, heb je hier een leuke middag. Alles bij elkaar is het niet gek dat de kopermijn van Falun op de UNESCO-werelderfgoedlijst staat. In dit artikel duiken we in het verhaal achter de beroemde kopermijn van Falun en geven we praktische tips voor een bezoek.
Wist je dat de rode huizen…
Laten we meteen een belangrijke link leggen. De kopermijn van Falun was niet alleen economisch belangrijk voor Zweden. De mijn bepaalt ook hoe we Zweden vandaag de dag zien. De rode kleurstoffen die uit de mijn kwamen (en nog steeds komen), vormden een handig restproduct waarmee kerken, huizen en boerderijen geverfd werden. Het materiaal doorstond het koude klimaat prima en was goedkoop.
Daarmee werd indirect ons beeld van Zweden geschapen, met de typisch rode houten huizen. Schilders als Carl Larsson droegen daar in de 19e eeuw ongetwijfeld aan bij. Zij idealiseerden de ‘falu-rode’ huizen met hun schilderijen van landschappen, dorpen en interieurs. Lees meer over falu-rode verf…
Een beknopte geschiedenis van Falu Gruva
De kopermijn van Falun ontstond ergens rond het jaar 1000, in de Vikingtijd. Vanaf de 13e eeuw raakten handelaren uit Lübeck en andere Noord-Duitse handelssteden betrokken bij de kopermijn van Falun. Via het Hanzeverbond werd koper uit Falun een belangrijk exportproduct voor de Europese markt.
In de eeuwen daarna groeide Falun uit tot een van de belangrijkste economische motoren van Zweden. De Zweedse kroon had grote financiële belangen in de mijn. In de 17e eeuw beleefde Falu Gruva haar gouden jaren. Zweden had toen bijna een monopolie op koper in Europa en gebruikte die om oorlogen tijdens de Zweedse grootmachtperiode te financieren.
Tijdens de regeerperiode van Christina van Zweden bereikte de mijn haar hoogtepunt, met meer dan 3000 ton koper per jaar. De enorme inkomsten uit Falun hielpen ook bij de extravagante hofhouding van Christina. Ze had de ambitie om met andere grote vorstenhuizen in Europa te concurreren.
Leestip: Dick Harrison, Christina van Zweden, koningin zonder land (Libris).
De arbeidsomstandigheden in de kopermijn
De enorme productie had ook een keerzijde. Tegen het einde van de 17e eeuw was de koperberg doorzeefd met tunnels en schachten. Tijdens midzomeravond in 1687 gebeurde het onvermijdelijke: een groot deel van de mijn stortte in en de enorme groeve Stora Stöten ontstond. Wonder boven wonder vielen er geen doden, omdat de mijnwerkers vanwege het midzomerfeest vrij waren.
Mijnwerkers werkten tussen rook, hitte en stof, terwijl voortdurend vuur werd gestookt om gesteente los te maken. De Zweedse wetenschapper Carl Linnaeus beschreef de mijn in de 18e eeuw als “een van de grote wonderen van Zweden, maar afschuwelijk als de hel zelf”.
Leestip: Gunnar Broberg, The man who organized nature: The life of Linnaeus (Libris)
Wat de volksverhalen over de kopermijn in Falun zeggen
De kopermijn van Falun speelt onder andere een rol in Nils Holgerssons ‘Wonderbare reis’, van Selma Lagerlöf. Hier wordt de legende van Kåre verteld. Een boer en boerin ontdekken dat de geitenbok Kåre elke dag met roodgekleurde horens thuiskomt. Wanneer de boer besluit om Kåre te volgen, ontdekt hij dat Kåre zijn hoorns langs een koperader schuurt.
Dan verschijnt een reuzin die in de bergen rond Falun leeft. Ze doodt de bok Kåre ogenblikkelijk. De reuzin is verantwoordelijk voor het beschermen van de bodemrijkdommen in de regio. Niemand zal het koper gebruiken. Als ze haar woede op de boer richt, weet die haar over te halen om hem te sparen. Het was immers Kåre die de koperberg vond en niet hij.
Alles voor je bezoek aan de kopermijn van Falun (Falu Gruva)
Wie Falu Gruva bezoekt, ziet meteen dat dit geen gewone mijn is. Midden in het terrein ligt Stora Stöten: een enorme open groeve die ontstond na de grote instorting in 1687. Het landschap is bijzonder door de roodbruine aarde, steile randen en oude houten gebouwen.
Rondom de groeve liggen historische werkplaatsen, mijnwerkershuisjes en industriële gebouwen. Samen vertellen ze het verhaal van eeuwenlange mijnbouw. Ook als je niet van geschiedenis houdt, maar bijvoorbeeld mooie foto’s wil maken, is Falu Gruva een goede setting.
Onder de grond
De rondleidingen onder de grond zijn een paar euro extra, maar wil je zeker niet missen. De gangen voelen op de meeste plekken vrij ruim en je gaat niet extreem diep onder de grond. De gids vertelt in prima Engels hoe de ondergrondse mijnbouw er ongeveer uitzag door de eeuwen heen. Ter bescherming en tegen de vieze kleding krijg je een fraaie oranje helm en cape om. Vergeet niet iets warms aan te doen, want onder de grond kan het vrij koel zijn.
Fika en de sfeer van Dalarna
De kopermijn van Falun ligt in Dalarna, een regio die voor veel Zweden bijna symbool staat voor het land zelf. Hier vind je rode houten huizen, diepe bossen, traditionele volkscultuur en het beroemde Dalapaard. In het dorp Nusnäs, aan het Siljanmeer, worden deze kleurrijke houten paardjes nog altijd met de hand gemaakt. Net als de Dalapaarden hoort ook Falu Gruva bij de culturele identiteit van Dalarna.
Een bezoek aan de mijn draait daarom niet alleen om geschiedenis en industrie. Op het terrein kun je ook neerstrijken voor een traditionele Zweedse fika met koffie, kaneelbroodjes en gebak.
Praktische tips voor een bezoek
- Een warme trui of dun jasje is wel zo prettig tijdens de ondergrondse rondleiding.
- Sportschoenen en wandelschoenen zijn prima opties voor de rondleiding.
- Je gaat niet superdiep onder de grond en de gangen zijn meestal vrij ruim.
- De kopermijn is leuk voor een middag.
- Falun is een leuk provinciestadje, maar combineer het zeker ook met plaatsen als Säter, Sundborn of het Siljanmeer.
Is de kopermijn van Falun een bezoek waard?
Ja, de kopermijn van Falun is onlosmakelijk verbonden met Dalarna en Zweden. Bovendien is het een leuke middagbesteding, ook als je niet van geschiedenis houdt. Als je het museumbezoek met de ondergrondse rondleiding combineert, dan ben je rond de 25 euro kwijt. Neem je alleen het museumticket, dan ben je een stuk goedkoper uit. Houd ook rekening met parkeerkosten. In het zomerseizoen is Falu Gruva dagelijks geopend. Bekijk de website voor tickets en meer informatie.
Meer tips voor je reis naar Zweden
Op deze website lees je niet alleen over de kopermijn van Falun, maar over nog veel meer bijzondere plekken in Zweden. Denk aan de natuurparken, de meren en de vele eilanden. We bespreken ook welke reisgidsen handig zijn. Veel plezier!
Hoeveel provincies in Zweden ken jij? En wat weet je ervan? We spelden ze op de kaart. Reis door Zweden, van Skåne tot Norrbotten.
Wat zijn de mooiste meren van Zweden? Nou, het zijn er zoveel dat ze niet eens allemaal een naam hebben. Toch kom je hiermee een eind.
Ontdek de mooiste bezienswaardigheden in Skåne, Zweden – vakwerkdorpen, kustplaatsen, stranden en natuurparken. Er is voor ieder wat wils.
Wat is de beste reisgids van Zweden? Welke geeft de beste tips? Welke bevat veel achtergrondinformatie? We delen onze favoriet met je.