De moderne uitgave van de PH-5-lamp van Poul Henningsen, weergegeven in een abstracte kale ruimte. De uitvoeringen zijn in verschillende kleuren, zoals veel mensen ze tegenwoordig als Deens design-object thuis hebben hangen. Deze lampen zijn het icoon van Scandinavische verlichting geworden. Deze lamp van Louis Poulsen is er ook in PH-5 Mini.

Scandinavische verlichting: een introductie

Geplaatst op door twanoptveld86

Scandinavische verlichting staat wereldwijd bekend om het minimalistische ontwerp, functionaliteit en tijdloze esthetiek. Het licht is warm, gedempt door metaal, kunststof, hout, textiel of glas.

Coverfoto: Louis Poulsen & Wetouch Imagework, PH-5-lamp van Poul Henningsen

De geschiedenis van de moderne Scandinavische verlichting begint met pioniers als de Deense ontwerper Poul Henningsen. In de jaren 1920 introduceerde Henningsen zijn PH-lampen, die ontworpen zijn om diffuus, niet-verblindend licht te verspreiden. Wereldberoemde ontwerpen als de PH5-lamp worden nog steeds geproduceerd door het Deense designmerk Louis Poulsen, ook in kleine uitvoering. Het geeft aan hoever Henningsen zijn tijd vooruit was. Ook de beroemde Deense ontwerper Arne Jacobsen erkende het belang van ‘Scandinavische verlichting’ in zijn architectuur. Zijn experimenten leidden tot de AJ-lampen, die ook nog steeds gewild zijn. Een ander voorbeeld zijn de JU1-lampen die Jørn Utzon ontwierp en bijvoorbeeld in zijn Sydney Opera House hangen.

In Finland creëerde Alvar Aalto modellen als de Golden Bell (1937) en de Hand Grenade (1952). Deze zijn nog steeds bij het Finse designmerk Artek te koop. Het zegt natuurlijk iets dat de vroegste ontwerpen van al deze verlichtingspioniers nog steeds te koop zijn. Aalto was ondanks eigen ontwerp groot fan van het werk van Henningsen en gebruikte diens lampen in zijn eigen huis en in andere ontwerpen.

Natuurlijke materialen versus kunststof

De Deen Verner Panton bracht een speelse moderniteit in de wereld van Scandinavische verlichting met de Flowerpot (1968) en de Panthella-lamp (1971). Kunststof werd vanaf de jaren 60 en 70 steeds meer gebruikt, dankzij ontwerpers als Panton en Yki Nummi. Geheel geaccepteerd was dat niet, want Scandinavisch design staat immers voor natuurlijke materialen. Invloedrijke figuren als Lisa Johansson-Pape (zie hanglampen foto) en Tapio Wirkkala bleven meer bij natuurlijke materialen, waaronder glas.

Fins design uit de jaren 50: plafondlampen van Lisa Johansson-Pape, een wandlamp van Paavo Tynell zorgen voor de Scandinavische verlichting. Gordijnen met het Unikko-patroon van Maija Isola (Marimekko).
Seppo Konstig, Finnish Heritage Agency (website)

Nieuwe modellen en materialen

Lisa Johansson-Pape combineerde sculpturale vormen met functionaliteit. Ze werkte vaak samen met de glasfabrikant Iittala. Ook Wirkkala zag veel mogelijkheden in (kleurrijke) glazen lampen. Die link met glasproducenten zien we ook in Zweden terug. Niet gek, want de glasindustrie is nauw verbonden met bosrijke landen als Finland en Zweden. Zweedse glasfabrieken als Pukeberg, Orrefors en Boda waren bijvoorbeeld betrokken bij de ontwikkeling van glazen lampenkappen en benzinepompverlichting.

Carl Fagerlund en Erik Höglund waren invloedrijke ontwerpers in Zweden. Tegenwoordig is Fagerhult een van de grootste verlichtingsproducenten van Europa. Bekend is bijvoorbeeld de Fabian-lamp (1969).

Fabianlamp uit de jaren 70 is een van de bekendste modellen van Fagerhult en Scandinavische verlichting.
Nordic Museum Foundation (website)

Latere Scandinavische verlichting

In de tweede helft van de 20e eeuw zien we Deens designer Poul Christiansen zich onderscheiden. Hij specialiseert in papieren lampenkappen, met bijvoorbeeld Model 176 (1974). Toen en nu kun je voor zulke lampen bij het Deense merk LeKlint terecht. De Fin Harri Koskinen kennen we van zijn lampen in glazen blokken, eind jaren negentig. Deze werden voor Design House Stockholm ontworpen. In de afgelopen twee decennia zien we steeds minder glas. Dat komt natuurlijk door technologische vooruitgang en meer nadruk op duurzaamheid en energie-efficiëntie. Het neemt niet weg dat glas een gewaardeerd nicheproduct is.

Scandinavische verlichting maakt tegenwoordig ook gebruik van gerecyclede en bio-circulaire materialen, zoals 3D-geprinte armaturen en duurzame kunststoffen. Daarnaast zijn natuurlijke materialen als textiel, hout en bamboe populair. Kunststoffen en metalen blijven dominant vanwege hun veelzijdigheid en kosteneffectiviteit.

De kenmerken van Scandinavische verlichting

Scandinavische verlichting staat in het teken van functionaliteit en eenvoud:

  • Minimalistisch ontwerp: strakke lijnen en eenvoudige vormen die naadloos in elk interieur passen.
  • Natuurlijke materialen: veelvuldig gebruik van hout, metaal, glas en soms textiel.
  • Warm en diffuus licht: ideaal om een gezellige sfeer te creëren, vooral tijdens de donkere winters in Scandinavië.
  • Functionaliteit: lampen die niet alleen mooi zijn, maar ook praktisch in gebruik.

Inspiratie opdoen?

Heb je interesse in Scandinavische verlichting? Onderstaande artikelen helpen je verder op weg bij het maken van een keuze. We bekijken welke modellen populair zijn en houden daarbij ook het rijke verleden in de gaten.

Scandinavische merken zoals Louis Poulsen, Muuto, Secto Design, Normann Copenhagen, Gubi, Artek en Fagerhult produceren vandaag de dag hoogwaardige verlichting en stijlvolle lampen. Op websitepartner Nordicnest.nl (Scandinavisch design) vind je een uitgebreid aanbod aan Scandinavische verlichting.

Meer over Scandinavisch design

Scandinavisch design houdt natuurlijk niet op bij Scandinavische verlichting. Het komt ook terug in architectuur, meubels, glaswerk, bestek, decoratie, mode en woonaccessoires. Onderstaand doen we enkele suggesties. Wellicht vind je het interessant om eerst iets te lezen over wat Scandinavisch design is.