Snorri Sturluson uit het kleine dorpje Reykholt is misschien wel de belangrijkste IJslander aller tijden. In de dertiende creëerde hij een verbluffende, omvangrijke nalatenschap, waardoor we vandaag de dag nog veel over de Vikingen en de Scandinavische middeleeuwen weten.
Coverfoto: It’s Scandinavian, standbeeld van Snorri Sturluson in Reykholt
Snorri Sturluson: de sagaschrijver uit Reykholt
Snorri Sturluson (1179-1241) was een IJslandse sagaschrijver, wetspreker en lokaal leider. Hij groeide op in een invloedrijke familie en werd in Zuid-IJsland opgevoed door de machtigste man van IJsland, Jón Loftsson. Mede door zijn eerste huwelijk met Herdís verwierf Snorri de nodige macht en rijkdom. Nadat het huwelijk spaak liep wegens buitenechtelijke affaires van Snorri zelf, vestigde hij zich in Reykholt.
Snorri Sturluson en zijn nederzetting in Reykholt
Reykholt groeide uit tot zijn machtsbasis en het landgoed werd een intellectueel centrum. Snorri gold als een productief schrijver met culturele interesse. Naast dat hij al kinderen had bij Herdís, kreeg hij bij drie andere vrouwen kinderen. De liefde van zijn leven zou uiteindelijk Hallveig Ormsdóttir worden. Zij was een kleindochter van Jón Loftsson, de man die Snorri had opgevoed.
Je kunt de restanten van de nederzetting van Snorri Sturluson in Reykholt nog steeds zien. Let wel: er zijn tegenwoordig twee Reykholts in IJsland. Snorri zetelde in de vallei Reykholtsdalur, niet ver van het huidige plaatsje Borgarnes. De gerestaureerde warmwaterbron op het landgoed ligt in de buurt van het kerkje, vlak naast het hotel. Hier vind je ook restanten van de fundamenten van de oude nederzetting.
Snorri’s reizen
Snorri had vermoedelijk weinig rust en reisde veel. Hij kwam onder andere als wetspreker in Þingvellir. Dat is de historische plek waar lokale leiders en prominenten al vanaf de 10e eeuw in de openlucht bij elkaar kwamen. Het huidige IJslandse parlement komt daaruit voort, wat maakt dat IJsland het oudste parlement ter wereld heeft.
Snorri reisde twee keer naar Noorwegen. De eerste reis vond plaats van 1218 tot 1220. Hij leerde invloedrijke mensen kennen, kreeg veel geschenken en het was goed voor zijn aanzien bij de Noorse koning Haakon IV. In 1219 bezocht Snorri ook het huidige West-Zweden. Zijn laatste reis was tussen 1237 en 1239, een avontuur dat hem verder van de Noorse koning af zou doen drijven.
Waarom was hij belangrijk?
Snorri Sturluson schreef in Reykholt de beroemde Proza-Edda. Het is de belangrijkste middeleeuwse bron over de Noordse mythologie en skaldendichtkunst. De Heimskringla is het andere beroemde werk van Snorri. Het is een reeks koningssaga’s over de Noorse en Zweedse leiders. Het overzicht begint bij beroemde Vikingkoningen, waaronder koning Olaf de Heilige.
Zijn tragische einde
In 1241 werd Snorri Sturluson in Reykholt vermoord. Politieke tegenstanders in IJsland zagen hun kans schoon om Snorri’s verraad aan de Noorse koning in hun eigen voordeel te beslissen. Hij kwam tragisch aan zijn eind, verstopt in de kelder van zijn landgoed in Reykholt. Het is niet helemaal duidelijk of Snorri zich had kunnen overgeven. Naar verluidt riep hij tweemaal: “Sla niet!”, voordat hij aan zijn einde kwam.
Waarom is hij nog steeds belangrijk?
Wie door IJsland reist, merkt hoe levend de sagatraditie nog is. Wat je leest in de saga’s, heeft vaak een concrete plek: een vallei, een boerderij, een warmwaterbron. Dat haalt ook de historische stoffigheid van een persoon als Snorri af. In Reykholt wordt Sturlusons werk nog steeds bestudeerd in Snorrastofa, een onderzoekscentrum en museum gewijd aan middeleeuwse literatuur en saga’s. De expositie is toegankelijk en duidelijk opgezet door belezen onderzoekers die van de hoed en de rand weten.
Snorri’s Proza-Edda is bovendien de belangrijkste bron voor wat we vandaag weten over de Noorse goden. Denk aan figuren als Odin, Thor, Freyja en Loki. Componist Richard Wagner gebruikte de mythologische traditie natuurlijk in de negentiende eeuw voor zijn operacyclus Der Ring des Nibelungen. Ook het moderne Marvel-universum bouwt voort op dezelfde Noordse figuren, al zijn ze sterk aangepast voor vermaakdoeleinden. Het thema komt ook geregeld terug in de vele Scandinavische films en series. Een goed voorbeeld is de vermakelijke Noorse serie Ragnarok.
Meer over Snorri Sturluson
Als je meer over Snorri Sturluson wilt weten, dan kun je natuurlijk zelf naar Reykholt en IJsland afreizen. Het museum Snorrastofa (Maps) heeft zijn deuren meestal voor bezoekers geopend, in het zomerseizoen en het winterseizoen. Ook vanuit huis kun je meer over Snorri te weten komen. Onderstaand werk van Neil Price is een voortreffelijk overzichtswerk over de Vikingen. Het boek is een goede eerste stap om je in de Vikingen te verdiepen. Iets meer populairwetenschappelijk is het boek ‘How Iceland Changed the World’. Egill Bjarnason beschrijft hoe invloedrijk en relevant IJslanders als Snorri Sturluson zijn geweest, en hoe een klein land daarmee groot kan zijn.
- Neil Price (2020), De Vikingen. Een Nieuwe geschiedenis.
- Egill Bjarnason (2021), How Iceland Changed the World.
- Je kunt bovendien moderne vertalingen van zowel de Edda als de Heimskringla in het Engels lezen.
Meer Scandinavische geschiedenis?
Op It’s Scandinavian lees je nog veel meer verhalen over de geschiedenis van Scandinavië. Natuurlijk verdiept deze website zich ook in het nu. Heb je reisplannen voor IJsland of andere delen van Noord-Europa? Hier zit je goed.
Hoe de Lotta Svärd-beweging Finse vrouwen mede emancipeerde en bijdroeg aan de toegang tot de arbeidsmarkt in de 1e helft van de 20e eeuw.
Hoe was het leven in Scandinavië tijdens het vikingtijdperk? De populaire geschiedenis vertelt ons namelijk vooral over de invallen in onze gebieden.
Het eten van Vikingen was opvallend divers en gebalanceerd. Zowel de landbouw als de natuur boden veel variatie en mogelijkheden.