Hoe ziet de natuur van Scandinavië eruit? Kloppen de clichés en welke onbekende landschappen ken je nog niet? Op deze pagina vind je een korte introductie in de natuur van Scandinavië. We focussen op de veelzijdigheid en helpen je kiezen.
Coverfoto: It’s Scandinavian, rivier de Vojmån, Zweeds-Lapland
De natuur in Scandinavië
Deze reis langs de vele natuur in Scandinavië start aan de kust. Het samenspel tussen water en land levert bijna altijd bijzondere natuur op, iets wat we in Nederland herkennen door de Wadden. De Wadden en gelijksoortig getijdenlandschap vind je ook in Zuidwest-Denemarken.
Elders in Scandinavië domineren fjorden en archipels, waarmee we dit artikel aftrappen. We duiken natuurlijk ook dieper in de Scandinavische binnenlanden en bezoeken de meren, bossen, bergen en zelfs toendra. Ook het vulkanische IJsland krijgt een plekje in dit overzicht.
1. Wanneer land en zee elkaar ontmoeten: fjorden en archipels
Tijdens de laatste ijstijd bedekte het landijs vrijwel heel Scandinavië. Dat heeft onmiskenbaar de Scandinavische natuur geschapen en beïnvloed. In Noorwegen schuurde het ijs diepe U-vormige dalen uit die na de dooi vol liepen met zeewater. Zo ontstonden de fjorden.
De kust in Zweden en Finland ging gebukt onder de zware ijsplaat. Toen deze smolt, rees het hobbelige land weer omhoog, waardoor duizenden eilanden ontstonden. Zo ontstonden de archipels van onder meer Stockholm, Blekinge, Västkusten, Åland en de Finse kust. Nog steeds stijgt het land met enkele millimeters per jaar, waardoor nieuwe eilanden blijven ontstaan.
De kustwateren van Scandinavië kennen een diverse flora en fauna. Zeehonden, bruinvissen, zeearenden en talloze zeevogels voelen zich er thuis. Boven de poolcirkel leven ook orka’s, bultruggen en andere walvissen, terwijl papegaaiduikers in de zomer de steile kliffen van Noorwegen, Faeröer en IJsland bevolken. Onder water vormen uitgestrekte kelpwouden en zeegrasvelden een belangrijk leefgebied voor vissen, schaaldieren en andere zeedieren.
Past dit landschap bij jou?
De fjorden spreken natuurlijk bij iedereen tot de verbeelding. Een voordeel is dat je van de ene ansichtkaart in de andere rijdt. De panorama’s zijn vaak adembenemend en overal weer anders. Ook de gletsjers en berglandschappen zijn niet ver bij de fjorden vandaan. De nadelen zitten meer in klimaat en langere reistijd. De fjorden zijn betrekkelijk regenachtig, op enkele uitzonderingen na.
De archipels zijn vaak gewilde plekken onder Scandinavische toeristen. In Stockholm vind je veel buitenhuisjes in de archipel, net als bij Göteborg, Turku en Helsinki. Op de zomerse dagen is het er goed toeven. Langs de Finse kust wonen van oudsher Zweedstalige Finnen. Ook hier is het cultuur om met je familie en vrienden naar de houten buitenhuisjes te gaan, die vaak dierbaar familiebezit zijn. Een voordeel is dat je buiten het hoogseizoen makkelijk een accommodatie huurt. Ook voor watersporten als suppen en kajakken zijn de archipels met doorgaans kalme zee perfect.
Reistips uitgelicht
De Geirangerfjord, Aurlandsfjord, Lysefjord en Romsdalsfjord zijn leuke reistips. De Romsdalsfjord is vrij groot en breed. De rozenstad Molde ligt aan deze fjord en is een reistip op zich. Zuidelijker is de Lysefjord populair vanwege het beroemde uitkijkpunt Preikestolen. Deze fjord is wat lager en nauwer.
Ook rond de poolcirkel vind je mooie fjorden, in de buurt van de stad Tromsø bijvoorbeeld. Bezoek hier nationaal park Ånderdalen op het eiland Senja of de Lyngenfjord. Ook de indrukwekkende kustlijn van de regio Helgeland mag in dit verband niet vergeten worden. Buiten Noorwegen zijn de IJslandse Westfjorden een aanrader als je van fjorden houdt.
De vele archipels zijn overal bijzonder. Het eilandrijkst zijn het Finse Åland en de archipel van Turku. Rondom steden als Stockholm en Göteborg zijn de archipels erg bevolkt, wat naast drukte ook gezelligheid betekent. De archipel van Blekinge is vrij vlak en bovengemiddeld zonnig. De noordelijke natuur van Höga Kusten heeft eveneens een archipel en is dan weer wat koeler en erg heuvelachtig.
2. Bossen: van oude beukenbossen tot de uitgestrekte taiga
Het grootste deel van de natuur in Scandinavië is bos. In Denemarken en Zuid-Zweden overheersen loof- en gemengde bossen met beuken, eiken en essen. Verder naar het midden en noorden van Scandinavië maken de loofbossen geleidelijk plaats voor de boreale naaldbossen, ook wel de taiga genoemd. Dit is het grootste aaneengeschakelde bostype van Europa. Uitgestrekte bossen van dennen, sparren en berken worden afgewisseld met meren, rivieren en veengebieden. Op de bosbodem groeien bosbessen, vosbessen, varens en mossen. Dieren als de eland, bruine beer, lynx en veel vogelsoorten maken hier de dienst uit.
Veen- en moerasgebieden
Tussen de bossen liggen regelmatig uitgestrekte veen- en moerasgebieden. Deze natte landschappen slaan grote hoeveelheden koolstof op en vormen een belangrijk leefgebied voor planten, insecten en vogels. Je vindt er onder meer veenmossen, de vleesetende zonnedauw, kraanvogels, steltlopers en libellen, terwijl ook elanden regelmatig door deze gebieden trekken. Nationale parken als Store Mosse in Zweden en Torronsuo in Finland zijn mooie opties voor een bezoek. Ze zijn net als veel andere natuur in Scandinavië onderhouden met vlonderpaden.
Past dit landschap bij jou?
De Scandinavische loofbossen zijn ideaal als je houdt van kleurrijke wandelingen, cultuur en afwisselende landschappen. De taiga is juist een bestemming voor rustzoekers, wildlife-liefhebbers en avonturiers die de uitgestrekte Scandinavische wildernis willen ervaren. Het nadeel van de loofbossen kan zijn dat het misschien te veel op Nederland en België lijkt. Een nadeel van de taiga is zijn uitgestrektheid. Vooral de drassige gebieden hebben veel muggen in de zomer. Dat kan soms vervelend zijn, maar is niet onoverkomelijk.
Reistips uitgelicht
Denemarken is aanzienlijk minder bosrijk dan Zweden. Toch vind je er her en der mooie loofbossen, bijvoorbeeld in Søhøjlandet, bij de stad Silkeborg. Ook de bossen achter de duinen in Noordwest-Jutland zijn aanraders. Hier kun je heerlijk wandelen en mountainbiken. In Zuid-Zweden vind je mooie loofbossen in historische landstreken. Denk in de provincie Skåne aan Hovdala naturreservat, Häckeberga naturreservat of vele andere. In Småland vind je wat meer gemengd bos. Het meer Åsnen is een gewilde plek voor outdoorliefhebbers, net als nationaal park Norra Kvill.
Wil je de taiga beleven, dan kun je in Zweden terecht in provincies als Dalarna, Värmland en de regio Norrland. Finland is praktisch een en al taiga, met het fraaie merengebied als extra bijzonder element. Lapland wordt eveneens gedomineerd door taiga. Nationale parken als Pyhä-Luosto, Oulanka en Rokua zijn aanraders in Fins Lapland. Pyhä-Luosto is bijzonder omdat het op een klein gebied taiga, bergen en moerassen combineert. Aan de Zweedse kant is nationaal park Muddus bijvoorbeeld een aanrader. De grote nationale parken van Noord-Zweden hebben eveneens veel bos, maar toch ook een berg- en toendralandschap, waarover onderstaand meer.
3. Bergen, gletsjers en hoogvlakten: het dak van Scandinavië
Het Scandinavisch Gebergte vormt de ruggengraat van Noorwegen en strekt zich uit tot in Lapland. Hier vind je hoge bergtoppen, uitgestrekte hoogvlakten en de grootste gletsjers van het Europese vasteland. Veel van deze landschappen zijn gevormd tijdens de ijstijden, toen gletsjers het gesteente uitsleten en diepe dalen achterlieten.
Tussen de bergketens liggen indrukwekkende hoogvlakten, zoals de Hardangervidda in het zuiden van Noorwegen en Finnmarksvidda in het noorden. Deze open toendralandschappen bestaan uit rotsen, mossen, korstmossen en lage dwergstruiken, zoals dwergberken en kruipwilgen. Ze vormen het leefgebied van onder meer rendieren en poolvossen. Ondanks de opwarming zijn er nog steeds grote gletsjers in de natuur van Noorwegen, waarvan de Jostedalsbreen de grootste van het Europese vasteland is. Langs de vele hellingen vind je minstens zoveel watervallen, stroomversnellingen en snelstromende beken.
Past dit landschap bij jou?
Berglandschappen zijn een uitstekende keuze voor wandelaars, natuurliefhebbers en fotografen. Je vindt er spectaculaire uitzichtpunten, uitdagende wandelroutes en een ruige natuur die voortdurend verandert. Houd er wel rekening mee dat het weer in de bergen snel kan omslaan. Ook de temperaturen zijn op hoogte vaak niet altijd zo zomers als je gewild had. Goede voorbereiding is het halve werk. Bekijk daarom ook eens deze digitale gratis outdoorkaarten van Denemarken, Noorwegen, Zweden en Finland.
Reistips uitgelicht
Nationaal park Jotunheimen is misschien wel het bekendste berggebied van Scandinavië en herbergt ook de hoogste toppen van Noord-Europa. Rondane biedt uitgestrekte bergplateaus en laat de charme van de ruige Noorse binnenlanden zien. Dovrefjell dankt zijn bekendheid aan het uitzetten van Groenlandse muskusossen een kleine eeuw geleden. De al genoemde Hardangervidda is de grootste hoogvlakte van Europa en populair onder wandelaars en langlaufers.
Aan de Zweedse kant van het Scandinavisch Gebergte zijn de bergen wat lager, maar nog steeds erg bijzonder. Aanraders zijn Nationaal Park Fulufjället, de nationale parken in Lapland en de bergen in Jämtland en Härjedalen. Nationaal Park Sonfjället is onder andere bekend vanwege zijn bruineberenpopulatie.
Voor gletsjers zijn Jostedalsbreen, Svartisen en Folgefonna de hoogtepunten. Hoewel Noorwegen de grootste gletsjers van het Europese vasteland heeft, is IJsland het summum voor liefhebbers van gletsjers. Nergens in Scandinavië vind je zoveel indrukwekkende gletsjertongen en ijsgrotten, zeker in het zuiden bij de ijskap van Vatnajökull.
Kijktip: Wild Scandinavia
De BBC-documentaireserie Wild Scandinavia laat de natuur van Scandinavië prachtig zien. Deze heeft een tijdje op NPO gestaan, maar is daar helaas weg. Via de bekende streamingplatformen kun je nog wel beelden terugkijken en met een VPN-connectie is ook het één en ander mogelijk.
Meer over de natuur in Scandinavië
Van ruige fjorden en duizenden eilanden tot eindeloze bossen en hoge berggebieden: de natuur van Scandinavië is veelzijdig en voor West-Europese begrippen enorm uitgestrekt. Op deze website vind je veel andere artikelen over Scandinavië, bijvoorbeeld deze tips over wandelen en kamperen in Zweden. Wellicht zit er iets bij voor je volgende reis. Er zijn ook artikelen over geschiedenis, design en lifestyle.
Wat heeft het klimaat van Scandinavië te bieden? Reken op meerdere klimaten die veel en weinig regen kennen met wisselende temperaturen.
Welke reisperiode kun je het beste naar Zweden gaan? Hou je van de lange zomerdagen? Of kom je ook voor de wintersport en kerstgezelligheid?
Kristiansand heeft heel wat bezienswaardigheden voor je in petto. Van historische locaties tot moderne attracties, er is voor elk wat wils.
Welke kleding neem je mee op vakantie als het pak hem beet 20 graden is? In dit artikel geven we je een checklist voor je aanstaande vakantie.