Zweedse glaskunst bestaat al een half millennium en is uitgegroeid tot een gerenommeerd ambacht met internationale erkenning.

Zweedse glaskunst: een wonderlijk verhaal

Geplaatst op door twanoptveld86

De Zweedse glaskunst is tot ver over de Zweedse landsgrenzen beroemd. Dit eeuwenoude ambacht veroverde in de moderne tijd met succes een plekje binnen het Scandinavisch design. Bekende merken als Kosta Boda en Orrefors zijn nu niet meer weg te denken. Ben je op vakantie in Småland? Bezoek dan de glasblazerijen eens.

Coverfoto: Simon Paulin/imagebank.sweden.se

Een korte geschiedenis van de Zweedse glaskunst

Het verhaal van de Zweedse glaskunst begon betrekkelijk laat. In de 16e eeuw kwamen Duitse en Italiaanse glasmeesters naar Zweden om op uitnodiging van lokale adel hun handel op te zetten. De precieze oorsprong van de glasindustrie is onduidelijk, maar er is een stuk folklore over de beroemde Zweedse koning Gustav Vasa. Naar verluidt wilde hij aan zijn hof van de houten bekers af en contacteerde Italiaanse glasblazers.

Hoe het ook tot stand kwam: de Zweedse glaskunst profiteerde van de geografie. Er waren uitgestrekte bossen met een overvloed aan hout. De basismaterialen voor het blazen van glas zijn zand, soda en kalk. De Zweedse natuur bood in elk geval overvloedig toegang tot zand en kalk. Uit de Zweedse mijnbouw en via de Hanzeroutes kwamen andere benodigde grondstoffen.

De werkomstandigheden waren intens. Er waren hoge temperaturen nodig voor het smelten van glas. Uitdroging en nare ongelukken met hete materie lagen voortdurend op de loer. Het handmatig blazen van glas vereiste zowel fysieke als artistieke vaardigheden.

De opkomst van Glasriket

De provincie Småland is tot op de dag vandaag het centrum van de Zweedse glaskunst. Dit noemt men ook wel ‘Glasriket’ (het Glasrijk). Småland had veel ijzergieterijen, maar zag het rendement daarvan kelderen door de vondst van grotere ijzervoorraden noordelijker in Zweden. De glasindustrie heeft daar zeker tijdens de industrialisatie van geprofiteerd. Zo is de glasproductie van het bedrijf Orrefors op landgoed Orranäs Bruk voortgekomen uit de aanwezige ijzergieterij.

Orrefors

Orrefors onthulde zijn gegraveerde glaskunst voor het eerst op een kunst- en industriebeurs in Göteborg. Wereldwijde erkenning kwam in 1925 op de Wereldtentoonstelling in Parijs. Daar werd de term ‘Swedish grace‘ geïntroduceerd, Art deco op zijn Zweeds. In de periode voorafgaand aan de Tweede Wereldoorlog werden glaskunstenaars Simon Gate en Edward Hald wereldberoemd. Hald staat bijvoorbeeld bekend om zijn ‘hemelglobe’ (Pinterest). Gate en Hald leidden na hun doorbraak in de jaren 20 nieuwe designers op als Vicke Lindstrand, Edvin Öhrström en Sven Palmqvist. Ook een designer als Ingeborg Lundin werd niet lang daarna bekend met haar appelvaas.

Kosta Boda

Wie Orrefors zegt, zegt ook Kosta Boda. Het glas- en kristalbedrijf ligt op 20 kilometer hemelsbreed van Orranäs Bruk. Het werd opgericht in 1742 en was een boegbeeld en voortrekker voor de regio. De fabriek produceerde oorspronkelijk allerlei soorten glas, maar werd in de 20e eeuw bekend om zijn artistieke en kleurrijke glaskunst. Het is een van de oudste nog werkende glasfabrieken ter wereld. Tussen 1953 en 1973 werkte glaskunstenaar Erik Höglund met het bedrijf samen. Kenmerkend zijn onder andere zijn primitieve dierenvormen in gekleurde glazen asbakken. Een manier van werken die vele designers overnamen.

Opkomst Scandinavisch design

Met de opkomst van Scandinavisch design als internationaal merk kreeg ook de Zweedse glaskunst extra waardering. We zitten dan in de jaren van de wederopbouw. Vanaf de jaren 70 neemt de aandacht voor Scandinavisch design en ook Zweedse glaskunst tijdelijk wat af. Uiteindelijk fuseerden de concurrenten Orrefors en Kosta Boda. Sinds 2005 zijn ze onderdeel van het beursgenoteerde New Wave Group. Andere bekende designermerken uit Småland zijn Flygfors, Nybro Glasbruk en Ruda Glasbruk. Deze merken opereren vandaag de dag in een niche, maar zijn wel internationaal bekend en gewild.

Glasriket met eigen ogen aanschouwen

Anno nu kun je het oude ambacht en het wondere verhaal van de Zweedse glaskunst nog steeds in Smålands Glasriket aanschouwen.

  • The Glass Factory (zie Google): een kunstcentrum en museum in het dorpje Boda. Hier mogen bezoekers zelf ervaren wat ervoor nodig is om glas te blazen.
  • Kosta Boda Art Hotel (zie Google): een uniek hotel dat volledig gewijd is aan glaskunst. In het dorpje Kosta vind je tal van outlets en kunstgalerieën.
  • Orranäs Glasbruk (zie Google): centrum voor glaskunst op de plek waar het voor Orrefors allemaal begon.

Zweedse glaskunst bij je thuis

Ben je niet in de gelegenheid om zelf een glazen pronkstuk op te halen in Småland? Ontdek de schoonheid van Zweedse glaskunst dan via Nordicnest.nl, waar je een breed assortiment aan Zweedse glaskunstproducten kunt aanschaffen. Let wel, merken als Orrefors en Kosta Boda zijn aardig aan de prijs. Karlskrona Lampfabrik zit van oudsher net buiten Småland en produceert al sinds de 19e eeuw allerhande soorten verlichting. Tegenwoordig specialiseert het bedrijf zich ook in glas- en kristalproducten.

Meer over Scandinavisch design

Wil je naast Zweedse glaskunst meer over Scandinavisch design weten? Lees dan verder op It’s Scandinavian.com. Er zijn artikelen over design in het algemeen, Deens design, architectuur, meubels, lampen, etc.