Bomarsund is één van de toeristische trekpleisters op de Ålandeilanden. Van de voormalige vesting is helaas weinig over, maar het bezoekerscentrum/museum vertelt het bijzondere verhaal van dit voormalige kustfort. In dit artikel krijg je alvast een voorproefje.
Coverfoto: It’s Scandinavian, Bomarsund
Het verhaal van Bomarsund
Het is zondag 13 augustus 1854. Franse artillerie opent het vuur op de toren van Brännklint, een vooruitgeschoven onderdeel van de grote vesting Bomarsund op de Ålandeilanden. De inslagen dwingen de Russische verdedigers omlaag. Later op de dag rukken Franse infanteristen op, terwijl het geschut de toren blijft bestoken. Eerder die zomer had de Britse marine al delen van het fort onder vuur genomen. Versterkingen op het land bleken toen noodzakelijk.
De Russen zien met het oprukken van de Fransen dat hun positie onhoudbaar is. Dat dit relatief nieuwe kustfort nog niet volledig afgebouwd was, bleek een misrekening van de Russische tsaren. De Russische legerleiding trekt bijna alle troepen terug naar het hoofdfort. Na aanhoudende gevechten zouden de Russen zich 3 dagen later overgeven. De Fransen en Britten waren enigszins verbaasd over het gemak waarmee de vesting werd ingenomen.
Een stukje geschiedenis
Hoe kwam het dat een van de machtigste landen van de wereld elkaar in deze uithoek van Europa bevochten? Åland was immers eeuwenlang het decor van Zweedse vissers die over de wereldpolitiek allerminst nadachten. Na de Vikingtijd breidde koninkrijk Zweden zijn macht uit over Finland. Tijdens de Zweedse Gouden Eeuw (17e eeuw; Stormaktstiden) beheersten de Zweden bijna de hele Oostzee.
Rusland groeide intussen uit van een Moskouse staat tot een regionale grootmacht. In de Grote Noordse Oorlog (1700-1721) versloegen de Russen het Zweedse rijk. Delen van Finland werden Russisch en Sint-Petersburg (gesticht in 1703) werd de nieuwe hoofdstad. Na nog enkele kleine oorlogen met Rusland was Zweden definitief klaar op het wereldtoneel in 1809. Heel Finland én Åland werden toen bij het Russische tsarenrijk gevoegd.
Al snel begonnen de Russen aan de bouw van fort Bomarsund. Het zou een vooruitgeschoven post worden in het defensieve netwerk rondom Sint-Petersburg. Ook het kustfort Suomenlinna in Helsinki behoorde hiertoe. Rusland werd steeds machtiger, niet alleen in Noord-Europa, maar ook in Azië en Zuidoost-Europa. Dat leidde uiteindelijk tot de Krimoorlog (1853-1856), waar de Britten en Fransen de Ottomanen te hulp kwamen. Rusland werd simpelweg te machtig voor wat de Fransen en Britten voor ogen hadden. Hoewel de Krim in Zuid-Oekraïne ligt, was de aanval op fort Bomarsund onderdeel van die oorlog. Rusland werd op meerdere fronten bestreden.
Het fort Bomarsund
De bouw van Bomarsund begon rond 1830 en was een ongekend groot project met veel impact op het leven van de Ålanders. Soldaten, ambachtslieden en gevangenen werkten aan het fort. De bouwmaterialen werden grotendeels uit de omgeving gehaald. Dat betekent dat het fort uit baksteen en graniet werd opgetrokken. Het terrein kreeg eigen bakkerijen, werkplaatsen, een kapel en een gevangenis. Er was plek voor een garnizoen van enkele duizenden soldaten. De Russen wilden een modern, uitgestrekt complex bouwen. Door de voortdurende oorlogsdreiging en financiële beslommeringen kwam het nooit helemaal af.
Rond het fort ontstond een nieuwe nederzetting, Skarpans. Hier leefden soldaten, arbeiders en eilandbewoners naast elkaar. Wegen werden aangelegd, handel nam toe en het landelijke leven veranderde in dat van een militair grensgebied. Toen de aanval in 1854 kwam en grote delen van Bomarsund werden opgeblazen, zag de bevolking van Skarpans hoe hun omgeving in korte tijd van levendige garnizoensplaats veranderde in een ruïne. De Ålandeilanden werden verplicht gedemilitariseerd, een status die ze anno nu nog steeds hebben.
De opvolger: Mariehamn
Demilitarisatie betekende niet dat de Russen geen inbreng meer hadden. Ze maakten plannen voor een nieuwe stad op Åland, omdat ze een civiel centrum wilden dat niet verbonden was met de oude vestingwerken. Zo ontstond Mariehamn in 1861, op de plek van het vroegere dorp Övernäs.
De stad kreeg de naam van Maria Alexandrovna, echtgenote van tsaar Alexander II. In het park voor het gemeentehuis van Mariehamn vind je tegenwoordig nog een standbeeld van Maria. Mariehamn werd ruim opgezet, met brede straten, een haven en ruimte voor handel. De stad ontwikkelde zich snel tot de centrumfunctie die het nog steeds heeft.
Vandaag de dag is het een leuk plaatsje dat zeker in de zomer het bezoeken waard is. Er is één hoofdstraat en enkele zijstraatjes met prima horecagelegenheden. De veerboten tussen Stockholm en Helsinki meren hier ook aan. De snellere dagvaarten van Finnlines gebruiken echter Långnäs als aanlegplaats. Er is ook nog Eckerölines, dat je van Grisslehamn in Zweden naar Eckerö brengt, in het westen van hoofdeiland Fästa Åland. Dat is slechts 2 uur varen, in tegenstelling tot de vijfurige overtocht van Stockholm naar Mariehamn.
Het museum/bezoekerscentrum Bomarsund
Bomarsund bestaat zoals gezegd uit ruïnes. Sinds 2022 is er een bezoekerscentrum met een tentoonstelling. Het toegangskaartje dat je daarvoor koopt, is zijn geld zeker waard. In korte, begrijpelijke video’s word je als bezoeker meegenomen in de geschiedenis van het fort. Mocht je in de buurt zijn, navigeer dan naar deze locatie: Google Maps.
Bomarsund ligt op het oostelijke deel van hoofdeiland Fästa Åland. Het is leuk voor pak ‘m beet 2 uur, afhankelijk van hoeveel interesse je in geschiedenis hebt. Eenmaal klaar kun je nog meer beleven in deze contreien. Zo kun je het middeleeuwse kasteel Kastelholm in combinatie met openluchtmuseum Jan Karlsgården bezoeken. Natuurliefhebbers wandelen naar de uitkijktoren van Prästö, het kleine bosrijke eiland dat vanaf Bomarsund met een brug te bereiken is. Op de terugweg naar Mariehamn kun je nog een stop maken bij brouwerij Stallhagen, voor een lekker biertje en een vegetarische hamburger.
Meer over de Ålandeilanden en Finland
Natuurlijk hebben we op It’s Scandinavian nog veel meer over Finland. De Ålandeilanden zijn een autonoom gebied binnen de Finse staat. De geschiedenis van de eilanden is grotendeels Zweeds, wat ook de taal is die men er nog spreekt. Je kunt er vrij eenvoudig met de boot komen, zowel vanuit Zweden als Finland. Daarover lees je meer in dit artikel. Voor de liefhebbers hebben we onderstaand nog meer artikelen over Finland in de aanbieding.
In 2026 tovert Oulu en het Noord-Finse achterland zich om tot cultuurhoofdstad van Europa. Verwacht kunst, natuur, moderniteit en traditie.
De Åland-eilanden of Ålandseilanden liggen precies tussen Zweden en het vasteland van Finland in de Oostzee. Het is een geliefde vakantieplek met veel zonuren.
Het Paimio-sanatorium in Finland is een mensgerichte en functionalistische ‘healing machine’, ontworpen door Alvar en Aino Aalto.
We sommen de bekendste Finse schilders voor je op, bespreken hun meesterwerken en geven duiding bij de Finse gouden eeuw voor de kunsten.