Wat is Ragnarök? Het is de apocalyptische eindtijd in de Noordse mythologie. Deze mythologie vormde een essentieel onderdeel van het Ásatrú-geloof, de religie van de vroege Vikingen. Runen, saga’s en archeologische vondsten hebben het lot van goden als Thor, Odin, Loki en Freya tijdens Ragnarök voor het nageslacht bewaard.
Coverfoto: Wiki Commons, Johannes Gehrts (1855-1921), Verbeelding van Ragnarök
Wat is Ragnarök?
Ragnarök betekent letterlijk “het lot van de goden”. In het Duits spreekt men van het bekende Götterdämmerung (godenschemering). Ragnarök is een mythische apocalyps uit de Noordse mythologie waarin de wereld zoals we die kennen eindigt in chaos. Voor de Vikingen had dit verhaal een diepgaande betekenis, waarbij het zowel hun kijk op het leven als de dood weerspiegelde. Uiteindelijk zou Ragnarök ook de geboorte zijn van een nieuwe, vruchtbare aarde.
De apocalyps van Ragnarök
Volgens de zogenaamde ‘Edda’s’, de beroemde verhalenbundel van dertiende-eeuws schrijver Snorri Sturlusson, begint Ragnarök met de Fimbulwinter. Dit was een zeer strenge winter van drie jaar zonder zomer. Daarna breekt de strijd los. De reusachtige wolf Fenrir speelt daarin een sleutelrol. Zoals Neil Gaiman beschrijft in zijn boek Noorse Goden: “Fenrir, de reusachtige wolf zal zich uit zijn ketenen bevrijden. […] Er is niets wat hij niet kan opeten, niets wat hij niet zal vernietigen.”
Fenrir symboliseert de oncontroleerbare kracht van chaos en vernietiging in de Noordse mythologie. Deze wolf zal Odin doden, waarna Odins zoon Víðarr Fenrir zal wreken. Loki heeft de goden verraden ten faveure van het kwaad. Hij voert zijn schip Naglfar aan, gemaakt van de nagels van de doden. Thor zal de wereldslang Jörmungandr (de Midgaardslang) doden, maar sterft door zijn gif. Uiteindelijk vernietigt de vuurreus Surtr de wereld met zijn vlammende zwaard.
Overeenkomsten met de geschiedenis
In zijn boek De Vikingen: een nieuwe geschieden beschrijft Neil Price hoe de klimaatrampen van de zesde eeuw mogelijk bijdroegen aan de verhalen over Ragnarök en specifiek de Fimbulwinter. Nu zijn verhalen over eindtijden vrij universeel. Denk alleen al aan de bijbel. Maar het kan wel dat de gebeurtenissen uit de zesde eeuw bijdroegen aan de verhalen die door de latere Vikingen verteld werden.
Vulkanologen hebben vastgesteld dat er in 536 en 539-540 n.Chr. twee gigantische vulkaanuitbarstingen waren, waaronder die van Ilopango in het huidige El Salvador. Deze uitbarstingen veroorzaakten een vulkanische winter, met wereldwijde klimaatverandering als gevolg. Uit bronnen van allerlei culturen vernemen we in deze periode problemen met oogsten, hongersnoden, pandemieën en sociale onrust.
Voor koudere plekken als Scandinavië kwam de klap het hardst. Neil Price merkt op: “Er wordt geschat dat Scandinavië tot wel vijftig procent van zijn bevolking verloor – een cijfer dat zowel vulkanologen als archeologen aannemelijk vinden.” Daarmee kun je de impact vergelijken met de Zwarte Dood in de 14e eeuw. Net als in de saga’s over Ragnarök bleef de zomer drie jaar lang weg. Klimatologen stelden in 2016 dat de ecologische gevolgen zeker 80 jaar merkbaar waren (Price, 2021).
De betekenis van Ragnarök
Hoewel Ragnarök symbool staat voor het einde, is het ook een verhaal over hoop en vernieuwing. Na de vernietiging keert de wereld terug, groen en vruchtbaar. Enkele goden overleven om een nieuw tijdperk in te luiden. Ondergang en wedergeboorte zien we natuurlijk doorlopend terug in de natuur en in de verhalen die mensen elkaar vertellen.
Leestips over wat Ragnarök is
De volgende boeken zijn zeker een aanrader als je meer over Ragnarök en de Vikingen wil weten.
- Bestsellerboek ‘Noorse Goden’ van Neil Gaiman vertelt het hele verhaal van de Noordse mythologie op begrijpelijke wijze. Het boek eindigt met een hoofdstuk over wat Ragnarök is. Libris.nl
- Als je alles over de Vikingen in één boek wil lezen, dan kun je niet om Neil Price heen: ‘De Vikingen, een nieuwe geschiedenis’. Libris.nl
Meer lezen op It’s Scandinavian
Op deze website lees je nog veel meer over de geschiedenis van de Vikingen. Wat te denken van dit artikel over hoe de Vikingen in Scandinavië leefden. De Noordse mythologie mag daar natuurlijk niet bij ontbreken. Andere boeiende geschiedenisverhalen over Scandinavië vind je onderstaand.
Hoe de Lotta Svärd-beweging Finse vrouwen mede emancipeerde en bijdroeg aan de toegang tot de arbeidsmarkt in de 1e helft van de 20e eeuw.
Hoe was het leven in Scandinavië tijdens het vikingtijdperk? De populaire geschiedenis vertelt ons namelijk vooral over de invallen in onze gebieden.
Het eten van Vikingen was opvallend divers en gebalanceerd. Zowel de landbouw als de natuur boden veel variatie en mogelijkheden.